Uzman, Azerbaycan'ın yeni sosyal medya kurallarının 'kontrol altyapısı' oluşturduğu konusunda uyardı

Arzu Geybulla

Önde gelen bir medya uzmanı, Azerbaycan'da sosyal medya platformlarını düzenleyen kapsamlı yeni yasanın, dijital ifade üzerinde kalıcı, kurumsallaşmış bir devlet kontrolü sistemi kurmaya yönelik bir adım olduğu konusunda uyardı.

Milli Meclis'ten geçen yasaya göre sosyal medya şirketlerinin, kullanıcıların 16 yaşın üzerinde olduğunu doğrulaması, ülkede yerel temsilcilik kurması ve hükümetin taleplerine beş iş günü içinde yanıt vermesi gerekiyor.

Bu kurallara uymayan platformlar ağır para cezaları, reklam yasakları ve trafik kısıtlama olarak bilinen bir taktik olan internet bant genişliğinin aşamalı olarak azaltılmasıyla karşı karşıya kalıyor.

Kanun ayrıca, çevrimiçi hakaret, gizlilik ihlalleri ve kamu güvenliğine tehdit olarak kabul edilen "dezenformasyon"u da kapsayacak şekilde web sitelerinin mahkeme kararı olmadan geçici olarak engellenmesinin gerekçelerini de genişletiyor.

Azerbaycan hükümeti, çocukları çevrimiçi risklerden korumak ve ulusal bilgi güvenliğini güvence altına almak için tasarlandığını ileri sürerek tedbirleri savundu.

Ancak eleştirmenler, değişikliklerin bağımsız medya ve ifade özgürlüğüne yönelik yıllardır süren baskının son adımı olduğunu savunuyor.

Azerbaycanlı gazeteci ve bölgesel medya analisti Arzu Geybulla, "Gördüğümüz şey aralıklı sansür değil, kalıcı, kurumsallaşmış bir kontrol altyapısının inşasıdır" dedi.

Geybulla, hükümetin Avustralya ve Fransa gibi demokratik ülkelerde benzer mevzuata işaret ettiğini, ancak Azerbaycan'daki kurumsal bağlamın çok farklı olduğunu kaydetti.

"Avrupa Birliği'nde platform yükümlülükleri bağımsız düzenleyiciler, yargı denetimi ve kullanıcı koruma mekanizmaları tarafından desteklenmektedir" dedi. "Azerbaycan'da icra tamamen yürütme organlarına devredilmiştir."

Merkezi dijital gözetimin bir örneği olarak doğrudan başkana rapor veren yeni oluşturulan Ulusal Siber Güvenlik Ajansı'nın altını çizdi.

Geybulla, uluslararası platformların Bakü'de fiziksel ofis kurma zorunluluğunun özellikle endişe verici olduğunu belirterek, bunu bir "rehine mekanizması" olarak nitelendirdi.

2020'de Türkiye'de ve 2021'de Rusya'da kabul edilen benzer yasalara atıfta bulunarak, "Bir platformun bir ülke içinde ofisi, personeli ve varlıkları olduğunda, hükümet yabancı merkezli bir şirket üzerinde daha önce hiç sahip olmadığı bir nüfuza sahip olur" dedi.

Yerel çalışanların yasal sorumlulukla karşı karşıya kalabileceği ve şirketlerin sansür taleplerine meydan okumak yerine onlara uyma olasılığının daha yüksek olacağı konusunda uyardı.

Mevzuat, Azerbaycan'da bir dizi kısıtlayıcı medya önleminin ardından geliyor.

2017'de yapılan değişikliklerle Radio Free Europe/Radio Liberty (RFE/RL) ve Meydan TV dahil olmak üzere bağımsız web sitelerinin engellenmesine izin verildi. Bunu 2022'de kısıtlayıcı bir Medya Yasası ve 2023'ün sonlarından bu yana bağımsız gazetecileri hedef alan bir tutuklama dalgası izledi.

Geybulla, yeni kurallar kapsamında Meta, Google ve TikTok gibi küresel platformlar için üç potansiyel senaryoyu özetledi.

Teknoloji şirketleri buna uyabilir ve devlet baskısıyla karşı karşıya kalabilir, reddedebilir ve felç edici trafik kısıtlamalarına maruz kalabilir veya Azerbaycan pazarından tamamen çekilebilir.

Geybulla, "Azerbaycan bu şirketler için çok küçük bir pazar" dedi. "Uyumun maliyeti piyasa değerinden daha ağır olabilir ve bu da bazılarının çıkış yapmasına yol açabilir."

Geybulla, uzun vadede yasanın "caydırıcı bir etki" yaratacağı ve sosyal medya hesaplarının telefon numaralarına ve banka kartlarına bağlanmasının çevrimiçi anonimliği aşındırması nedeniyle kullanıcıları otosansüre zorlayacağı konusunda uyardı.