Susdurulan Səslər: Azərbaycanda Qadın Jurnalistlərin Üzləşdiyi Təhlükə

Azərbaycanda vətəndaş cəmiyyətinə qarşı artan təzyiqlər fonunda, qadın jurnalistlərə qarşı zorakılıq və qorxutma meylləri narahatedici hal almaqdadır. "AbzasMedia" və "Meydan TV" işləri üzrə həbs olunanların ailələri ölkə həbsxanalarında, xüsusən də Lənkəran Penitensiar Kompleksində fiziki zorakılıq və cinsi təcavüz halları ilə bağlı narahatlıqlarını ifadə edirlər.

Tanınmış jurnalistlər Sevinc Vaqifqızı, Nərgiz Absalamova və Elnarə Qasımovanın Bakıdan Lənkəran Penitensiar Kompleksinə köçürülməsi böyük narahatlığa səbəb olub. Valideynləri bildirirlər ki, müəssisə rəhbərliyi orada qorxu ab-havası yaradıb. Sevinc Vaqifqızının anası Ofeliya Məhərrəmovanın sözlərinə görə, məhbusların rəis otağında saçlarından sürüklənməsi və döyülməsi barədə məlumatlar var.

Jurnalistlər özləri də bu şərait haqqında yazaraq qeyd ediblər ki, zorakılıq çox vaxt kiçik qayda pozuntularına görə və ya sadəcə məhbusları utandırmaq məqsədilə tətbiq edilir. "AbzasMedia" əməkdaşları hələ ki özlərinə qarşı birbaşa fiziki hücum barədə məlumat verməsələr də, ailələri hesab edir ki, hesabatlılığın olmaması onların hər an təhlükədə olması deməkdir. Bundan əlavə, video zənglərin məhdudlaşdırılması və vəkillərlə təmasın azaldılması kimi inzibati maneələr bu qadınları dəstəkdən məhrum etmək üçün istifadə olunur.

"Meydan TV" araşdırmasına cəlb olunan jurnalistlər üçün vəziyyət daha da ağırdır. "Amnesty International" və ECPMF daxil olmaqla, beynəlxalq insan haqları qrupları Aysel Umudova və Ülviyyə (Ali) Quliyevanın dəhşətli hekayələrinə diqqət çəkiblər.

İstintaq təcridxanalarından gizli göndərilən məktublar qorxulu təcrübələrdən bəhs edir. Umudova Bakıya köçürülərkən polis əməkdaşları tərəfindən cinsi təqibə məruz qaldığını bildirib—bu hadisə onda uzunmüddətli psixoloji sarsıntı yaradıb. Quliyeva isə elektron cihazlarının şifrələrini verməyə məcbur edilmək üçün zorlama və döyülmə ilə hədələndiyini deyib. Bu hadisələr göstərir ki, cinsi və gender əsaslı zorakılıq Azərbaycanda müstəqil qadın səslərini susdurmaq və cəzalandırmaq üçün ümumi bir üsula çevrilib.

Bu jurnalistlərin saxlanılması üçün istifadə olunan hüquqi proses çox proqnozlaşdırılandır. Onların əksəriyyəti qaçaqmalçılıq və ya qanunsuz sahibkarlıqda ittiham olunur—müstəqil müşahidəçilər və beynəlxalq təşkilatlar bu ittihamların uydurma və siyasi xarakterli olduğunu bildirirlər. Bu qadınlara uzunmüddətli həbs cəzaları—bəzilərinə 9 ilə qədər—verməklə Azərbaycan hökuməti ölkənin sonuncu müstəqil mediasını sıradan çıxarır.

Avropa Şurası və digər beynəlxalq tərəfdaşlardan müdaxilə etmək xahiş olunub; qeyd edilib ki, İstanbul Konvensiyası və Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyası pozulur. İşgəncə və təqib iddiaları ilə bağlı müstəqil araşdırmaların aparılmaması faktı hüquq sisteminin siyasi alət kimi istifadə edildiyi təəssüratını yaradır.

Bu jurnalistlərin ailələri üçün məsələ həm siyasi, həm də çox şəxsidir. Onlar hökumətin heç bir məlumat vermədiyini, Ombudsman və digər nəzarət qruplarına müraciətlərinin çox vaxt cavabsız qaldığını deyirlər. Dünyanın müxtəlif yerlərindən insan haqları müdafiəçiləri səsini ucaltsa da, bu qadınlar hər gün həbs həyatı və daimi zorakılıq təhlükəsi ilə üz-üzədirlər.

"Meydan TV" və "AbzasMedia" məhkəmələri davam etdikcə, beynəlxalq ictimaiyyət vacib bir suala cavab verməlidir: Jurnalistikanın cinayət sayıldığı bir şəraitdə hökuməti necə məsuliyyətə cəlb etmək olar? Hazırda Azərbaycanın ən cəsarətli müxbirlərinin səsi həbsxana divarları arasına sıxılıb və onların təhlükəsizliyi onları sındırmağa qərarlı görünən bir sistemdən asılıdır.